Wprowadzenie

Szałwia lekarska ma podłużne, naprzeciwległe liście o pomarszczonej, szarozielonej i miękko owłosionej powierzchni. Fioletowoniebieskie, dwuwargowe kwiaty tworzą okółki. Surowcem jest liść Salvia officinalis.

Występowanie

W Polsce uprawiana w ogrodach i na plantacjach. Wymaga słonecznego, osłoniętego stanowiska i przepuszczalnego podłoża. Surowiec pozyskuj z uprawy o potwierdzonym gatunku.

Zbiór i suszenie

Składniki aktywne

Liście zawierają kwasy fenolowe, w tym rozmarynowy, flawonoidy i olejek eteryczny, m.in. z tujonem, kamforą i 1,8-cyneolem. Skład olejku jest zmienny; nie podajemy go jako zamiennika liścia.

Natura zioła

Smak: gorzki, ostry, ściągający. Natura: chłodny, suchy. Kierunek: przywracający, ściągający, wzmacniający, stabilizujący, relaksujący.

Wskazania

Tradycyjne zastosowanie.
W TCM liść szałwii wiązano z osłabieniem Qi, gdy występowały zmęczenie, obniżona odporność, krótki oddech i łatwe pocenie. Przy Flegmie w Płucach opisywano mokry kaszel, uczucie pełności w klatce i białą wydzielinę, a przy Gorącu Serca — rozdrażnienie, niepokój i trudność ze snem. W polskim zielarstwie po liść sięgano przy nadmiernym poceniu, do płukania podrażnionego gardła i jamy ustnej oraz przy ciężkości trawiennej. To tradycyjny opis, nie zalecenie leczenia duszności ani gorączki.
Wg zachodniej tradycji zielarskiej liść szałwii jest ostry, ciepły, oleisty i ściągający:
Stan tkanek: wiotkość, suchość, osłabienie. Właściwości zmieniają się ze sposobem przygotowania: gorący napar pobudza pocenie, ślinienie i wydzielanie wewnętrzne; zimny zmniejsza wydzieliny — pot, ślinę, śluz w ustach, gardle i płucach oraz mleko; letni działa ściągająco przy bólu gardła. Gorycz i olejki pobudzają pęcherzyk (dawniej szałwia do tłustych mięs), poprawiają gospodarkę tłuszczową aż do komórek i hormonów, przeciwdziałają wysychaniu i starzeniu. Szałwia rozrzedza też krew i usuwa skrzepy, a przez podwzgórze reguluje apetyt, popęd, laktację i płyny ciała — krew, chłonkę, mleko, pot, mocz.
Konstytucja — dawniej sięgano po szałwię u:
starszych osób z suchością skóry, włosów, śluzówek i ścięgien, z zanikaniem wydzielin; osób słabych, wrażliwych, dzieci i starszych skłonnych do przeziębień, grypy i kaszlu zaczynających się od suchości i bolesności gardła, ze słabym trawieniem, wzdęciami i gazami.
Umysł: ospałość umysłowa, przygnębienie, melancholia, słaba koncentracja, utrata pamięci, „ociężały duch”; gorączki mózgowe i dur z napięciem, niepokojem, bezsennością albo sennością, ospałością i utratą przytomności; drżenie, trzęsienie, padaczka, porażenia; bezsenność (filiżanka przed snem).

Do czego stosujemy

Tradycyjnie rozważano szałwię przy osłabieniu z łatwym poceniem, przy mokrym kaszlu z białą wydzieliną albo przy podrażnieniu gardła i jamy ustnej. Osobny obraz obejmował napięcie i trudność wyciszenia. Nazwy TCM, takie jak „niedobór Qi” i „Flegma”, powinny być czytane razem z objawami, nie jako samodzielne wskazania.

Sposoby przygotowania